№6 Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектебінің даму бағдарламасы » №6 Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектеп
Жамбыл облысы
Жамбыл ауданы білім бөлімінің
"№6 Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектеп"
коммуналдық мемлекеттік мекемесі
Қабылдау бөлімі :
+7(72636) 43-50-93
Есепші бөлімі:
+7(72636) 23-11-37
Нашар көрушілер
нұсқасы
» » » №6 Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектебінің даму бағдарламасы
04
декабрь
2025

№6 Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектебінің даму бағдарламасы

«Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы 

Жамбыл ауданының білім бөлімінің 

№6 Ыбырай Алтынсарин орта мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі



«Жаңадан жасалып, бекітілді»

«2» қазан 2025 жылғы 

 №2 педагогикалық кеңесте 

№6 мектеп директоры  

_________А.Р.Айтекова



№6 орта мектептің

2025-2030 жылдарға арналған 

даму бағдарламасы


1-бөлім

Бағдарлама паспорты


Бағдарламаның атауы

№6 орта мектептің  2025-2030 жылдарға арналған даму бағдарламасы


Бағдарламаны әзірлеу үшін негіздеме

        1. ҚР «Білім туралы» 2007 жылғы 27 шілдедегі №319 Заңы;

        2. ҚР «Педагог мәртебесі туралы» 2019 жылғы 27 желтоқсандағы №293-VІ ҚРЗ;

 3. «Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2023-2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы» туралы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 28 наурыздағы №249 қаулысы;

4. ҚР «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары туралы» 2002 жылғы 8 тамыздағы №345 Заңы;

5. Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының «Мектепте даму бағдарламасын әзірлеу бойынша ұсынымдар», 2024 жыл;

6. ҚР ОАМ «Білім беру ұйымдарын бағалау өлшемшарттарын бекіту туралы» 2022 жылғы 5 желтоқсандағы №486 бұйрығы;

7. «Мектепке дейінгі, орта білім беру ұйымдарын, сондай-ақ арнайы білім беру ұйымдарын жабдықтармен және жиһазбен жарақтандыру нормаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 22.01.2016 ж. №70 бұйрығы;

8. «Мектепке дейінгі тәрбие және оқыту, орта, арнаулы, қосымша, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтері жүргізу үшін міндетті құжаттардың тізбесін және олардың нысандарын бекіту туралы» ҚР БҒМ 6.04.2020 ж. №130 бұйрығы;

№273

9. «Ерекше білім беру қажеттіліктерін бағалау қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 12.01.2022 ж. №4 бұйрығы;

10. «Мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру, қосымша білім беру ұйымдарында психологиялық-педагогикалық қолдап отыру қағидаларын бекіту туралы» ҚР БҒМ 12.01.2022 ж. №6 бұйрығы;

11. «Балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау, суицидтің алдын алу және олардың құқықтары мен саламаттығын қамтамасыз ету жөніндегі 2023 – 2025 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекіту туралы» ҚР Үкіметінің 31.08. 2023 ж. № 48 қаулысы;

12. «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» (Қазақстан Республикасының 2011 жылғы 26 желтоқсандағы №518-ІV Кодексі.

Бағдарламаны әзірлеуші

«Жамбыл облысы әкімдігінің білім басқармасы Жамбыл ауданының білім бөлімінің №6 орта мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Бағдарламаның мақсаты 

    Мұғалімдердің үздіксіз кәсіби дамуын қамтамасыз ету арқылы білімді ұрпақ тәрбиелеу, жоғары сапалы білім мен оқушы жетістіктерін қамтамасыз ету.

Бағдарламаның міндеттері



Білім мазмұны саласында: 

  • жекелеген пәндерді тереңдетіп оқитын сыныптар мен бейіндік сыныптар үшін бағдарламалар әзірлеу; 
  • әлеуметтік және педагогикалық талаптарға барынша сай келетін инновациялық технологияларды меңгеру; 
  • оқыту мен тәрбиелеу сабақтастығын қамтамасыз ету;
  • білім алушылардың білімге деген және шығармашылық сұраныстарын барынша қанағаттандыру жағдайларын жасау; 
  • Оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру;
  • 7-11 сыныптағы ер балалардың оқуға деген ішкі уәжін дамыту.
  • оқушыға бағытталған технологияларды тиімді қолдану.

Кадрлық саясат саласында: 

  • педагогикалық ұжымның инновациялық қызметті жалғастыруға деген ынтасын, мұғалімдердің зерттеу мәдениетін дамыту;
  • педагогтардың кәсіптік шеберлігін арттырудың жаңа нысандары мен тәсілдерін іздеу;
  •  мектеп қызметкерлерінің барлық санаттарының ақпараттық технологиялар саласындағы біліктілігін арттыру;
  •  біліктілікті арттыру курстары (пәндік, IT-құзыреттіліктер, инклюзивті және басқалар) арқылы педагогтердің құзыреттерін дамыту;
  •  жаратылыстану-математикалық бағыттағы пәндерді оқытудың қарқындылығын күшейту;
  •  мектептегі педагог кадрлардың сапасын арттыру.

Дарынды балалар мен талантты жастарды дамыту және қолдау: 

  •  қосымша білім беру қызметтеріне деген әлеуметтік сұранысқа сәйкес қосымша білім берумен қамтылған білім алушылар санын арттыру; 
  •  әртүрлі деңгейдегі пән олимпиадаларына, конкурстарға, зияткерлік ойындарға қатысатын білім алушылар санын арттыру; 
  •  жыл сайын жобалар, зерттеу жұмыстары тақырыптарын бекіту;
  •  ғылыми-практикалық мектепішілік конференция ережелерін әзірлеу;

Денсаулық сақтау саласында: 

  • білім алушылардың саламатты өмір салты дағдыларына деген сұраныстарын қалыптастыру;
  • "Өмір қауіпсіздігінің негіздері" және "Жолда жүру ережелері" міндетті оқу курстарын сапалы игеру.

Білім беру жүйесін басқару саласында: 

  • білім беру ортасын құру үдерісіне корпоративты басқару механизмін енгізу; мәдениетін енгізу
  • фасилитациялық орта қалыптастыру;
  • жеке білімге деген және мәдени сұраныстарының қалыптасу және даму барысында білім алушыларды сауатты және қамқор сүйемелдеу ретінде көшбасшылық мәдениетін енгізу; 
  • мектептің даму идеяларын іске асыруды қамтамасыз етуге қабілетті басқару жүйесінің жаңа құрылымын әзірлеу және енгізу; 
  • білім беру ұйымының ұйымдастырушылық құрылымында сүйемелдеу қызметтерін (психологиялық, диагностикалық, ақпараттық-талдамалы) ары қарай дамыту және жетілдіру.

Тәрбие саласында:

  • білім алушылардың таным мәселелерін шешуге және субъективті жаңа білімді меңгеруге, ұлттық дәстүрлерді, мәдениетті зерделеуге және жалпыадамзаттық құндылықтарды дарытуға бағытталған тәрбие жұмысын іске асыру;
  • білім беру үдерісіне қатысушылардың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету.

Материалдық-техникалық қамтамасыз ету саласында: 

  • Мектептің материалдық-техникалық қажеттіліктерін тұрақты бақылауда ұстау және қаржымен қамтамасыз ететін органдарға уақытылы сұраныс жасау;
  • қосымша қаржы көздерін тарту (бюджеттен тыс қаржы, демеушілік, конкурстарға қатысу арқылы грант алу).

Цифрлық технологияларды оқу процесіне енгізу саласында:

- Оқу процесіне жасанды интеллектке негізделген әртүрлі технологияларды енгізу арқылы оқушылардың сыни ойлау және ақпараттық сауаттылық дағдыларын дамыту.

- Интернет жылдамдығын арттыруды қамтамасыз ету.

   -  Мектептің инфрақұрылымын, ақпараттық құралдарды, бағдарламалық қамтамасыз етуді жаңалау.

    - Цифрлық технологияларды енгізу процесіне ішкі және сыртқы стейкхолдерлерді тарту.

- Оқыту нәтижелерін жақсарту үшін цифрлық құралдарды оқу бағдарламасына сәйкестендіру.

Бағдарламаны іске асыру мерзімдері мен кезеңдері

2025 жылдың қазанына  2030 жылғы маусым аралығы

                         І кезең – 2025/2026 оқу жылы 

  • Іс-шаралар жоспарына сәйкес мектеп дамуының негізгі бағыттарын іске асырудың басталуы және оған жағдай жасау. 
  • Даму бағдарламасын іске асыруды ресурстық қамтамасыз ету.
  • Мектептің дамуының негізгі бағыттарын іске асырудың ағымдағы нәтижелеріне сараптама жүргізуді ұйымдастыру. 
  • Кешенді-мақсатты бағдарламаларды әзірлеу: «Кәсіптік бағдар беруші мектеп», «Тәжірибе шыңдаушы шеберхана», «Жас мамандар мектебі», «Оқитын мектеп».  
  • Оқу жұмыс бағдарламасын әзірлеу, бейіналды және бейіндік оқу құрылымы мен мазмұнын қалыптастыру: оңтайлы нұсқасын айқындау. 
  • Бейіндік сыныпта жұмыс істейтін оқытушылардың біліктілік деңгейін арттыру.
  • Денсаулық сақтау іс-шараларын іске асыру және орындау, оқушылар мен ата-аналар арасында саламатты өмір салты құндылықтарын насихаттау (бірлескен спорттық іс-шараларды, әртүрлі бағыттағы мамандармен кездесулерді өткізу арқылы және т. с. с.). 
  • Педагогтардың кәсіби қызметінің нәтижесі мен сапасының диагностикалау матрицасын жасау. 
  • Жаратылыстану-математика пән мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін арттыруға бағытталған семинарлар, оқытулар, тренингтер ұйымдастыру.
  • Мектептің басқару жүйелерін және субъектілерін заманауи ақпараттық ресурстарға енгізу. 
  • Оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру бағытында үйірмелер мен факультатив сабақтарды оқу бағдарламасына енгізу («Робототехника», «Гидропоника»...)
  • Біртұтас тәрбие бағдарламасындағы тың жаңалықтарды пайдалана отырып оқушыларға арналған «Көшбасшы», «Ізет», «Атамекен», «Алтын бесік» жобалары арқылы оқушылардың құндылықтарын дамыту. Білім алуға, жетістікке жетуге, қоғамдың іс-шараларға белсенді қатыстыра отырып жігерлендіру.
  • Педагогтардың психологиялық-педагогикалық біліктілігін арттыру;
  • Сыни бағалау жүйесі бойынша мұғалімдерге арналған оқыту семинарларын өткізу;

ІІ кезең – 2026/2028 оқу жылы

  • Даму бағдарламасының негізгі бағыттары бойынша ұйымдастырушылық іс-шаралар жоспарын іске асыруды аяқтау. 
  • Мектеп педагогтарының білім беру үдерісінде оқыту мен тәрбиелеудің ақпараттық-коммуникативтік технологияларын іске асыруы. 
  • Педагогикалық бастамаларды және мектеп педагогтарының инновациялық қызметін қолдау және ынталандыру. 
  • Дарынды балалар мен талантты жастарды қолдауды дамыту.
  • Даму бағдарламасын іске асыру бойынша мектеп қызметінің нәтижелерін сырттай сараптауға ұсыну, Бағдарламаны іске асыру нәтижелері бойынша мектеп ұжымының шығармашылық көпшілік есептері. 
  • Мектептің әкімшілік бақылау жүйесін жетілдіру.
  • Бағдарламаны жүзеге асыру барысында аралық нәтижелері негізінде мектепшілік, аудандық тәжірибелік семинарларын  жүйелі ұйымдастыру;
  • Педагогтардың көшбасшылық қабілеттерін қалыптастыру жоспарына сай сабақты зерттеу (Lesson studу) және іс-әрекетті зерттеулерді жүргізу;
  • Білім беру үдерісінің барлық қатысушыларының бейіндік оқу нәтижелілігін бағалауы: БҰ педагогтарының, оқушылардың, ата-аналардың қатысуымен өтетін конференция. 
  • БҰ педагогтарының практикалық қызметіне интербелсенді оқыту нысандарын енгізу.
  • Бірлескен орта құру арқылы ата-аналар мен оқушыларды мектептің жұмысына жүйелі түрде тарту.
  • Біртұтас тәрбие бағдарламасындағы тың жаңалықтарды пайдалана отырып сынып жетекшілерінің жеке оқушылармен жұмысын ұйымдастыру;
  • «Алтын бесік» жобасы аясында «Даналық мектебі», «Ата-аналарды педагогикалық қолдау», «Өнерлі ата-ана» ата-аналармен байланыс жұмысын жандандыру.
  • Жеке тұлғаға бағытталған технологияларды тиімді қолдану.
  • Цифрлық технологиялардың тұрақтылығын қамтамасыз ету жоспарын әзірлеу.
  •  «ІТ клуб», «Оқушылардың цифрлық білім картасы» жобаларын енгізу.
  • Цифрлық технологиялардың тиімділігін күтілетін нәтижелермен салыстыра отырып жобалар енгізу.
  • Оқытуды жақсарту мен жетілдіру, мұғалімдердің кәсіби дамуын қамтамасыз етудегі цифрлық технологияларды енгізу.      
  • Цифрлық технологияларды оқу процесіне енгізудегі қатысушылармен тоқсан сайын кері байланыс жасаудың қорытындысын талдау бойынша түзету жоспарын құру.

ІІІ кезең – 2027/2028 оқу жылы

  • Мектеп бағдарламасын орындау барысындағы нәтижелерді талдауды мақсатында мектепшілік бақылаудың жаңа жүйесін енгізу:
  • БҰ Бағдарламасын іске асыру бойынша мектептің педагогикалық ұжымы қызметінің нәтижелерін талдау. 
  • Бағдарламаны іске асыру нәтижелерін сипаттау. Білім беру макрортасының шеңберінде Бағдарламаны іске асыру жөніндегі есептер;
  • Инновациялық білім беру технологиялары бойынша мектептің әдістемелік материалдары банкін құру;
  • Біртұтас тәрбие бағдарламасын жүзеге асыру барысындағы нәтижелерді жинақтау, сараптама жасау, талдау, нақты ұсыныстар енгізу.  Нәтижелерді рәсімдеу және қорытындылау.

Қаржыландыру көздері

Мектепті дамытуға арналған жыл сайынғы қаражаттандырулар және ҚР заңнамасымен тыйым салынбаған өзге қаржыландыру көздері.


2-бөлім


Ағымдағы ахуалды талдау


Мектептің сыртқы және ішкі даму перспективаларын бағалау


1. Кадрлық ресурстар

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Мұғалімдердің сыныпты басқару құзыреттілігін жетілдіру арқылы барлық пәндердің берілу сапасын арттыруы  мен мемлекеттік стандарттың орындалуын қамтамасыз етуі;


  • Педагогикалық ұжымның инновациялық қызметті жалғастыруға деген ынтасының қалыптасуы;



  • БҰ қызметкерлерінің барлық санаттарының ақпараттық технологиялар саласындағы біліктіліктің қажетті деңгейіне жетуі;
  • Мұғалімдер практикасындағы әлсіз рефлексивтілік іс-әрекеттегі зерттеудің болмауы;
  • Ересек мұғалімдердің АКТ құзыреттілігі төмендігі;
  • Ұстаздардың тайм-менеджмент, орындаушылық     мәдениетінің төмен болуы;
  • Педагогтердің "сабақты зерттеу", "іс-әрекеттегі зерттеу" әдістерін қолдануы, сабақтарды бірлесіп жоспарлау мен модерациялауды жүзеге асыруы
  • Пәндерді оқытудың инновациялық тәсілдерін енгізу; 
  • педагог-шебер, педагог-зерттеуші біліктілік санатына ие мектеп педагогтары санын арттыру;
  • іс-тәжірибеде инновациялық білім беру бағдарламалары мен заманауи білім беру технологияларын іске асыратын педагогтар санын арттыру; 
  • мектеп педагогтарының конкурстарға нәтижелі қатысуын арттыру;
  • өз бетімен білім алу дағдыларын, өзін өзі дамыту тәжірибесін қалыптастыру, ақпараттық-коммуникативтік ортадағы біліктілікті қалыптастыруға бағытталған жаңа білім беру технологияларын қолдануды қамтамасыз ету.

Педагогикалық ұжымның кәсіби сапасының төмендеуі


2. Материалдық-техникалық ресурстар

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Интернетке қосылған аудиториялардың, компьютерлік сыныптардың болуы;
  • 1-4 сынып оқушыларының ыстық тамақпен қамтылуы, типтік асхананың болуы;
  • Толық жабдықталған медициналық кабинеттің болуы;
  • Заманауи  кітапхананың көркем әдебиет, оқулықтармен қамтылуы;
  • Интеграцияланған бейне бақылау;
  • Инклюзивті, кедергісіз орта болуы;
  • Канализация, ішкі дәретхананың  болуы;
  • Роботехника, Кәсіптік бағдар беру кабинетінің болуы;
  • Релакс залының болуы;
  • Химия кабинеті мен лабораториясы жаңа модификациялы жабдықтармен қамтылуы.
  •   Ішкі бейнебақылаудың жұмыстан шығуы;
  • Мектептің қазіргі қажеттіліктерін қанағаттандыруға қаражаттың жетіспеушілігі;
  • Мектептегі нашар жылытылатын аймақтар болуы;
  • Оқушы орнының тапшылығы;
  • Технологиялық шеберхана мен спортзалдың жабдықтарының ескіруі;
  • Мектептегі физика,  биология кабинетінің   лабораториясы мен  компьютерлердің  ескіруі.
  • Компьютер, лаборатория кабинеттерін жаңарту;


  • Интернет желісінде оқыту үшін мүмкіндіктерді жетілдіру;


  • Микроаумақта жайлы мектептің құрылысы басталуына байланысты мектепте оқушылардың сыйымдылығын реттеу;


  • Мектепте ағымдағы жөндеу жұмыстарына және ағымдағы қажеттілікте қаражаттың жеткіліксіздігіне байланысты мектептің ішкі және сыртқы келбетінің ескіру қаупі бар


3. Ақпараттық ресурстар

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Интернет байланысы 50 мб/с;
  • Білім беру сапасын бақылау; 
  • Мектептің толығымен электрондық журналға көшуі.;
  • Мектепте ресми сайтқа, Facebook, Instagram әлеуметтік желілеріне үнемі ақпараттардың салынуы;
  • ҰББДҚ-да ақпараттың уақытылы жаңғыртылуы;
  • Мектеп әкімшілігінің виртуалды  ортада құжат алмасуы (Google drive);
  • Оқу кабинеттерінің толығымен интернет желісімен қамтылуы;
  • Мемлекеттік қызмет көрсету (аттестаттың телнұсқасын беру, 1-сыныпқа қабылдау) бойынша автоматтандырылған жүйеге ауысуы.   
  • Мұғалімдер мен оқушыларға арналған тегін электрондық білім беру ресурстарының аздығы.
  • Интерактивті тақталардың ескіруі.
  • Информатика кабинетінің компьютерлерінің ескіруі.



  • Онлайн  оқыту мүмкіндігін жүзеге асыру;
  • Мектеп мұғалімдерінің электронды білім беру ресурстарын пайдалана алуы.


  • Ата-аналар мен оқушылардың мектептегі интернет-ресурстарды жүйесіз пайдалануы


4. Білім беру және инновациялық қызмет сапасын арттыруға оқу-әдістемелік шарттар

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • мектеп мұғалімдерінің заманауи білім беру технологиялары мен жеке білім беру жоспарларының негізінде сабақтарды құрылымдау технологияларын қолдануы; 
  • қолданбалы курстар мен таңдау курстарын әзірлеу машығы;
  • педагогикалық ұжымның инновациялық қызметті жалғастыруға деген ынтасының қалыптасуы;
  • педагогтердің барлық санаттарының ақпараттық технологиялар саласында біліктіліктің қажетті деңгейіне жетуі.
  • оқушылардың кәсіптік өзін өзі анықтауы бойынша олармен жеке жұмысты жүргізу машығы;
  • оқушыларға жеке оқу бағдарламаларын әзірлеуде көмек көрсету;
  • Өз бетімен білім алу дағдыларын, өзін өзі ұйымдастыру тәжірибесін, ақпараттық-коммуникативтік саладағы біліктілікті қалыптастыруға бағытталған жаңа білім беру технологияларын кеңінен қолдануды қамтамасыз ету



  • Мектептің педагогикалық персоналының ғылыми-әдістемелік қызметінің түрлері мен мазмұнын жаңарту;
  • Инновациялық қызмет мәселелері бойынша мектеп педагогтары жарияланымдар санын арттыру;
  • Мектептің педагогикалық ұжымының ғылыми-әдістемелік қызметін жаңғырту: оқыту мен тәрбиелеудің жаңа заманауи білім беру технологияларын меңгерту
  • Кәсіби қоғамдастықтың және зерттеу сұрағымен айналысатын ұстаздардың жұмыстарының бәсеңдеуі;


5. Білім беру мазмұнын іске асыру

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Қолданыстағы     білім беру мазмұны бойынша      іс-шаралар жоспарының болуы және жүзеге асырылуы;
  • Lesson Study зерттеу;
  • Мектеп оқушыларының оқу жетістіктерінің тиімділігін бақылау;
  • Қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы пәндердің нәтижелілігі;
  • Өнер, қолөнер, спорт саласындағы оқушылардың жоғары көрсеткіштерді жетуі;


  • Оқыту жүйесін өзгертуге қатысты кейбір мұғалімдердің консервативті тәсілі;
  • Жаратылыстану - математика бағытындағы мұғалімдерінің біліктілік денгейінің төмендігі;
  • 7-11 сыныптағы ер балалардың оқуға деген ішкі уәжінің төмендеуі;
  • Ұжымда педагогикалық парадигманың әлсіздігі;




  • ЖОО әдіскерлерімен өзара әрекеттесуді кеңейту
  • Үздіксіз оқыту, қалыптастыру (семинар, тренинг, кездесу, коучинг);
  • Физика, математика, химия пәндер саласындағы педагогтердің даму жеке кәсіби траекториясын жасау, біліктерін жетілдіру, перспективті кадрларды тарту.
  • Ер  балаларға ішкі уәжін басқаруға бағытталған бағдарлама жасау, жүзеге асыру
  • Ата-аналарды мектеп өміріне тарту, білімге деген ұстанымын реттеу.



  • Білім алушылар оқу үдерісінің сабақтан тыс уақыттағы  кезеңдерін еркін және жан –жақты дамуы үшін барынша тиімді пайдалана алмауы;
  • Мектеп іс –шараларындағы ата –аналар белсенділігінің төмендігі;
  • Отбасылық құндылықтардың оқу үдерісіндегі  жетекшілік рөлінің төмендігі;
  • Ата-аналардың мектеп пен оқушы проблемаларынан алшақтауы.




6. Білім алушылардың зияткерлік және шығармашылық қабілеттерінің даму шарттары, білім беру сапасы

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Білім сапасының оң динамикасы;
  • Конкурстарға қатысушылар, жүлдегерлер мен жеңімпаздар санының өсуі;
  •  «Оқуға құштар мектеп жобасы»;
  •  «Тоғыз құмалақ» үйірмесі. 
  • «Қол өнер» үйрмелерінің табыстылығы, денгейі.
  • Пән олимпиадасында оқушылардың білім сапасының дәлелдей алмауы;
  • Бастауыш буын мен негізгі буын арасындағы білім сапасындағы алшақтық;
  • Оқушылардың ғылыми қоғамының жеткіліксіз дамуы;


  • Мұғалімдердің, ата-аналардың білім беру нәтижелеріне  бағыттау, ынталандыру;
  • Оқушыларға арналған жеке білім беру маршруттарын жүзеге асыру;
  • Дарынды балалармен жұмыс жүйсін қалыптастыру
  • Қосымша білім беру қызметтеріне деген әлеуметтік сұранысқа сәйкес қосымша білім берумен қамтылған білім алушылар санының артуы; 
  • Әртүрлі деңгейдегі пән олимпиадаларына, конкурстарға, зияткерлік ойындарға қатысатын білім алушылар санын арттыру;
  • оқушылардың өзіндік жобалау, зерттеу қызметіне деген танымдық қызығушылығын қалыптастыру бойынша оқу және оқудан тыс қызметтер әзірлеу;
  • Мектептегі дарынды оқушылардың тұйықталуы;
  • Көшбасшы тұлға қалыптастыруға бағытталған мектеп миссиясының орындалмауы;
  • Оқушылардың қоласыз сыртқы ортаға кетуі


7. Жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтар мен идеалдарға бағдарланған белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке тұлғаны қалыптастыру және өзін-өзі іске асыру шарттары

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Оқушы саны аздығы;
  • Оқушылар қарапайым тәрбиеге бейімделуі;
  • Тәрбие мағынасын дұрыс түсінетін, жүйелі жұмыс жасайтын сынып жетекшілердің болуы;
  • Тәрбие жұмысы бойынша жобаларды облыста қорғап, жобалар бойынша жұмыстар іске асуы;
  • Мектептегі медиациялық қызмет туралы өткен бірнеше семинарларда тәжірибе бөлісу;


  • Сынып жетекшілерге әдістемелік оқытушыларды ұйымдастыру;
  • Сабақтардың тәрбиелік бағытына кәсібилік көңіл бөлу;
  • Оқушылардың бойына құндылықтарды жүйелі қалыптастыруға ықпал ету;
  • Зияткерлік бағыттағы тәрбие беру бойынша жұмысты жандандыру;
  • Оқушылардың шығармашылыққа қызығушылықтарын арттыру;
  • Көшбасшылық қабілетін дамыту жұмыстары (әсіресе ұл балалар бойында) жандандыру;
  • Әлеуметтік әлсіздік құрайтын оқушылардың 18  оқушы, бұл 13,8% құрау;
  • Білім ортасы қалыптаспаған ата-аналардың көрсеткіші:75,61%
  • Сынып жетекшілердің педагогикалық тәжірибелік құндылық біліктілігінің төмендігі.
  • Сабақта тәрбиелік мақсаттардың жүзеге аспауы.
  • Сынып жетекші болуға педагогтардың қызығушылығының төмендігі;


  • Оқушылар ортасында кері көшбасшылық ортасының басым болып қалуы
  • Ата аналардың белсенділігінің төмендігі.
  • Ұялы телефонға оқушылардың, ата-аналардың тәуелділігі.


8. Білім алушылардың салауатты өмір салтын қалыптастыру және іске асыру шарттары

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Мүмкіндіктер

Қауіптер

  • Спорт кешенінің болуы;
  • Мектепте спорт зал, шахмат кабинетінің болуы 

Мектептен тыс уақытта оқушылардың спорт үйірмелеріне қамтылуы-10% құрайды

Мектептен тыс уақытта оқушылардың спорт үйірмелеріне қамтылуын-50% көтеру



Балалардың дұрыс тамақтанбауы (газдалған сусындар,тез дайындалған тағамдар) денсаулыққа кері әсері



3-бөлім


Мектептің миссиясы және пайымы


1. Мектептің пайымы:

Мұғалімдерді дамыту арқылы білімді ұрпақ тәрбиелеу – жоғары сапалы білім мен оқушы жетістіктерін қамтамасыз етудің шешуші аспектісі. Мұнда ескеру қажет негізгі мәселелер:

            1. Мұғалімдердің үздіксіз кәсіби дамуы: Бұған семинарлар, конференциялар, онлайн курстар және әріптестік оқыту сессиялары кіруі мүмкін.

            2. Тәлімгерлік және коучинг арқылы мұғалімдерге оқыту әдістері мен сыныпты басқару дағдыларын жетілдіруге көмек беріледі.

            3. Инновацияларды ынталандыру: мұғалімдерге жаңа оқыту әдістемелерін, технологияларын және тәсілдерін сабақта енгізуге қолдау көрсету арқылы олардың жаңашылдық мәдениетін қалыптасады.

4. Зерттеулер: мұғалімдер білім беру зерттеулерімен айналысуға және оқытуда дәлелді тәжірибелерді қабылдауға ынталандырылады. 

            Мұғалімдердің дамуын үздіксіз жетілдіре отырып, біз оқушыларды Shiva әлемінде табысқа жетуге дайындайтын қолайлы және жайлы білім беру ортасын құра аламыз.


2. Мектептің миссиясы:

Мектеп мұғалімдерінің кәсіби деңгейін арттыру – оқытуды жетілдіруде оң әсерін тигізетін өмірлік маңызды миссия. 

Бұл мақсатқа жету үшін бірнеше стратегияларды қолдануға болады: 

1. Арнайы оқыту жобалары: мектеп мұғалімдерінің қажеттіліктері мен қиындықтарын шешу үшін арнайы оқыту жобалары әзірленеді. Бұл жобалар мұғалімдерге алған білімдерін сыныптағы тәжірибеде қолдану мүмкіндіктерін қамтиды. 

2. Тәлімгерлік және  «Дуэттік жұп»: тәжірибелі мұғалімдер жаңа немесе тәжірибесі аз мұғалімдерге қолдау көрсете алатын тәлімгерлік жұмысы іске асырылады. Бұл оқыту тәжірибесін жақсартуға көмектесіп, барлық қатысқан мұғалімдердің кәсіби дамуына үлес қоса алады. 

3. Ресурстарға қолжетімділік: мұғалімдерге білім берудегі озық тәжірибелер мен жаңа әзірлемелерден хабардар болуға көмектесетін семинарлар, конференциялар, онлайн курстар және зерттеу материалдары сияқты ресурстарға қолжетімділігі қамтамасыз етіледі.

Мектеп пен ата-аналар арасындағы ынтымақтастықты арттыру арқылы оқушылардың жан-жақты дамуын қалыптастыру. Педагогтер мен отбасылар арасындағы ашық қарым-қатынасты, ынтымақтастықты және өзара сыйластықты дамыта отырып, екі тарап оқушыларға ең жақсы білім беру тәжірибесін ұсыну үшін бірге жұмыс істейді. Бұл ынтымақтастық оқушылардың оқу үлгерімін, әлеуметтік және эмоционалдық әл-ауқатын және жалпы мектеп қауымдастығына қатысуын жақсартуға көмектеседі. 


Мектепті дамытудың басым бағыттары:

1. Мұғалімдерді үздіксіз оқыту және қолдаумен қамтамасыз ету, оларға озық тәжірибелер мен оқытудың инновациялық стратегияларымен танысуға көмектесу;

2. Мұғалімдерді сабақтарды жоспарлау, ресурстармен бөлісу және олардың оқыту тәжірибесі туралы ойлау үшін бірлесіп жұмыс істеуге ынталандыру (Lesson Study, Action Research);

3. Мұғалімдерге технологияны өз сабақтарына кіріктіруде қолдау көрсету;

4. Мұғалімдерге олардың оқу үлгерімі мен өсу мүмкіндіктері туралы кері байланыс беру жүйесін енгізу; 

5. Оқушылар мен қызметкерлердің әл-ауқатына қолдау көрсететін оң және инклюзивті ортаны қалыптастыру; 

6. Оқушылардың жетістіктерін қолдау үшін ата-аналармен, отбасылармен және қоғамдастықтың мүдделі тараптарымен серіктестікті нығайту;

7. Мұғалімдер мен оқушылардың академиялық адалдық мәдениетін қалыптастыру.


            

Бағдарламаны іске асыру тетіктері:


Стратегиялық даму бағдарламасын 4 орталық арқылы жүзеге асады:

  1. «Зерде» ғылыми-әдістемелік орталық
  2. «Тағылым» тәрбие
  3.  «Дарын»
  4. «Цифрлы контент»


«Зерде» ғылыми-әдістемелік орталығы жобалары

  • «Тәжірибе шыңдаушы шеберхана»
  • «Жас мамандар мектебі»


 «Тағылым» тәрбие орталығының жобалары

  • «Көшбасшы оқушы»
  • «Оқитын мектеп» 


 «Дарын» орталығы

  • «Кәсіптік бағдар беруші мектеп»
  • «Қарқынды қадам – сәтті болашақ» (мектеп бітіруші түлектерге арналған)


 «Цифрлы контент» орталығы

  •  «Цифрлы мектеп» (қауіпсіз мектеп)
  • «Цифрлы педагог»
  • «Цифрлы оқушы»

Басқаруда: корпоративті басқару, білім сапасын басқару, фасилитаторлық орта құру, оқушыға бағытталған оқыту, гендерлік технологияларды қолдану.


4-бөлім.

Нысаналы индикаторлар және күтілетін нәтижелер


Нысаналы индикаторлар

Өлшем бірлігі

Жоспарлы кезеңде

2025-2026

оқу жылы

2026-2027

оқу жылы

2027-2028

оқу жылы

2028-2029

оқу жылы

2029-2030

оқу жылы

1-міндет. Педагог кадрлардың кәсіби біліктілігімен мәртебесін арттыру

1.

Педагогтардың жалпы санындағы педагог-шебер, педагог-зерттеуші, педагог-сарапшы, педагог-модератор біліктілік деңгейі бар педагогтердің үлесі

%


60-65

70-80

81-85

86-88

88-90


2.

Аттестаттаудың жаңа жүйесінің қорытындысы бойынша педагогтердің "педагог-шебер" біліктілік деңгейінің үлесі

%

0
1
3
4
7

3.

мектеп педагогтарының конкурстарға нәтижелі қатысу үлесі

%


35
50
63
80
100

4.

Біліктілігін арттырудан өткен мектеп директоры, орынбасарларының үлесі 

%


20
40
60
80
100

2-міндет. Мектептің материалдық-техникалық базасы ннығайту

1.

Жаңа модификациялық кабинеттермен жабдықтау

дана

1

1

1

1

1

2.

Мектепке турникет қою

дана

1





3.

Спорт зал мен шеберхананы жабдықтау

%

20

30

20

15

15

4.

Жаңа модификациялық компьютерлік кабинет

дана



1

1


3-міндет. Жастардың азаматтық белсенділігін арттыру

1.

Ғылыми-зерттеу жобаларын әзірлеген (қатысатын) мектеп білім алушыларының үлесі


%


5



10


12


15

2.

Әртүрлі деңгейдегі пән олимпиадаларына, конкурстарға, зияткерлік ойындарға қатысатын білім алушылар үлесі 

%

35
45
50
65
70

4-міндет. Білім беру менеджментінің сапасын жақсарту

1.

Корпоративті басқаруға, сапаны басқаруға өту

%

10

20

20

20

30

2.

Гендерлік технология

%

10

20

20

20

30

5-міндет. Біртұтас тәрбие бағдарламасын жүзеге асыру

1.

Ата-аналардың (заңды өкілдердің)  мектепте өткен барлық іс-шараларға, ата-аналар жиналысына қатысу үлесі

%

65

72

80

85

90

2.

Мектеп субъектілерінің қанағаттануы

%

85

88

90

93

95

6-міндет. Білім сапасын бағалау

Бастауыш (1-4 сыныптар)

1.

Бастауыш  сыныптар

%

50-53

54-56

57-59

60-62

63-65

Негізгі буын (5-9 сыныптар)

1.

5-9 сыныптары

%

55-60

61-63

64-66

67-69

70-75

Орта буын (10-11 сыныптар)

1.

10-11 сыныптары

%

55-57

59-61

64-66

67-68

70 -71 

Тәуелсіз бақылау

Бастауыш (1-4 сыныптар)

1.

Бастауыш сыныптары

%

55-60

61-63

64-66

67-69

70

Негізгі буын (5-9 сыныптар)

1.

5-9 сыныптары

%

50-54

55-59

60-64

65-69

70 

Орта буын (10-11 сыныптар)

1.

10-11 сыныптары

%

50-52

54-56

58-60

62-64

65  

Функционалдық сауаттылық

Бастауыш (1-4 сыныптар)

1.

Бастауыш сыныптары

%

45-50

50-55

55-60

60-65

70 

Негізгі буын (5-9 сыныптар)

2.

5-9 сыныптары

%

45-50

50-55

55-60

60-65

70 

Орта буын (10-11 сыныптар)

3.

10-11 сыныптары

%

50-52

54-56

58-60

62-64

65  

Сыртқы зерттеулер

1.

      4-сынып 

%

55

58

60

62

65

2.

     9-сынып

%

54

58

62

64

68

ҰБТ


11-сынып

орта балл

70

73

78

82

85

7-міндет. Педагогтерді әдістемелік сүйемелдеу

1.

Пәндерді оқытудың инновациялық тәсілдерін енгізу, қажетті оқу материалдарын цифрлық форматқа көшіру үлесі

%


70
75

85

90

100

2.

Педагогтерді курстан кейінгі қолдау және әдістемелік қолдау, құзыреттер шеңберіне ("Педагог" кәсіби стандартына) сәйкес педагогтердің кәсіби құзыреттерін дамыту

%



80


82



85


87

100


Біліктілігін арттырудан өткен педагогтердің үлесі

%


54
65
73
81
100


өңірлік және республикалық деңгейлерде педагогтердің үздік тәжірибелерін тарату

%

10
30
38
45
55



2030 жылғы күтілетін нәтижелер:

Білім беру мазмұны саласында: 

  • вариативтік білім беру бағдарламаларынна жаңа курстарды, үйірмелерді енгізу арқылы білім беру мазмұны дамиды; 
  • білім мазмұнын іріктеу және жекелеген пәндерді тереңдетіп оқитын сыныптар мен бейіндік сыныптар үшін бағдарламалар әзірленеді; 
  • әлеуметтік және педагогикалық талаптарға барынша сай келетін инновациялық технологиялар меңгеріледі; 
  • оқыту мен тәрбиелеу сабақтастығы қамтамасыз етіледі;
  • білім алушылардың білімге деген және шығармашылық сұраныстарын барынша қанағаттандыру жағдайлары жасалады; 
  • Оқушылардың функционалдық сауаттылығы артады;
  • Оқушылардың білімдерін ҚР білім беруді дамытудағы Мемлекеттік бағдарлама аясындағы сыртқы зерттеулерге (TIMSS, PISA және PIRLS, ББЖМ) қатысып, нәтиже көрсетеді.
  • 7-11 сыныптағы ер балалардың оқуға деген ішкі уәжі дамиды.
  • Оқушыға   бағытталған технологияларды тиімді қолданады.

Кадрлық саясат саласында: 

  • педагогикалық ұжымның инновациялық қызметті жалғастыруға деген ынтасын қалыптасады;
  • мектеп қызметкерлерінің барлық санаттарының ақпараттық технологиялар саласындағы біліктілігі арттады;
  • біліктілікті арттыру курстары (пәндік, IT-құзыреттіліктер, инклюзивті және басқалар) арқылы педагогтердің құзыреттері дамиды;
  • сапалы зерделеу үшін жаратылыстану-математикалық бағыттағы оқытудың қарқындылығын күшейеді;
  • педагог кадрлардың сапалық құрамы өседі.

Дарынды балалар мен талантты жастарды дамыту және қолдау: 

  • әртүрлі деңгейдегі пән олимпиадаларына, конкурстарға, зияткерлік ойындарға қатысатын білім алушылар саны арттады; 
  • жетістікке жету ынтасы артады, әлеуметтік бейімделу деңгейі мен өзара қарым-қатынас мәдениеті деңгейі көтеріледі; 
  • оқушының танымдық белсенділігі, зияткерлік қабілеттіліктері, өз бетімен білім алу дағдылары дамиды, оқушының өзін барынша толық іс жүзінде танытуына жағдай жасалады; 

Білім беру жүйесін басқару саласында: 

·мектеп сапаны бақылаудан сапаны басқаруға өтеді;

  • корпоративтік басқару мен бақылаудың тиімді жүйесі артады;
  • педагогтардың белсенді қатысуымен бір адамның немесе топтың іс-әрекетін жеңілдету процесі фасилитациялық орта құрылады;

Тәрбие саласында:

  • Ата-анасын сыйлайды, перзенттік парызын түсінеді, «Қарашаңырақ», «Жеті ата», «тектілік» ұғымдарының маңызын бағалайды, отбасы татулығы мен берекесін қадірлейді;
  • отаншыл, мемлекетшіл, намысшыл, халқына адал қызмет етуді, мемлекет тәуелсіздігін және елі мен жерінің тұтастығын қорғауды борышым деп санайды және ұлттық мәдениетті құрметтейді, салт-дәстүрлерді біледі, оны сақтайды;
  • әр ісіне, қадамына жауапкершілікпен қарайды, әдепті және мейірімді, сөзіне берік, ісіне адал, кішіге ізет, үлкенге құрмет көрсетеді, ар-ұятты жоғары бағалайды;
  • жан мен тән тазалығын сақтайды, дұрыс тамақтану мәдениетін түсінеді, эмоционалды жай-күйін басқарады;
  • тұратын үйін, ауласын, қаласын таза ұстайды, қоғамдық орынға және қоршаған ортаға ұқыптылықпен қарайды, табиғатқа жанашыр және туған жердің қайталанбас ерекшелігін және оның  бірегей болмысын таниды және адал еңбекті жоғары бағалайды.

5-бөлім.


Мектептің даму бағдарламасының 2025-2030 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары

1. Педагог кадрлардың кәсіби біліктілігі мен мәртебесін арттыру

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Күтілетін нәтиже

Мұғалімдердің жеке кәсіби даму траекториясын әзірлеу

Қыркүйек

Директордың орынбасары

Әр педагогтің кәсіби өсу картасы қалыптасады

Пәндік құзыреттілік бойынша жыл сайынғы диагностика

Қыркүйек, мамыр

ӘБ жетекшілері

Мұғалімдердің даму динамикасы анықталады

Үздік педагог конкурсы (мектепішілік)

Қазан

ӘБ жетекшілері

Педагог мәртебесі артады

Республикалық/облыстық курстарға жүйелі жіберу

Жыл бойы

Әкімшілік

30–40% педагог жаңа бағдарламаларды меңгереді

2. Мектептің материалдық-техникалық базасын нығайту


Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Күтілетін нәтиже

STEM кабинетін жабдықтау

Желтоқсан

Директор

Практикалық сабақ сапасы артады

Цифрлық лаборатория (робототехника, 3D-принтер) сатып алу

Қараша–қаңтар

Директор

Оқушылардың зертханалық жұмыстары жанданады

Жаратылыстану пәндері кабинеттерін жаңарту

Жыл бойы

Директор

Зертханалық база күшейтіледі

Wi-Fi және интернет жылдамдығын күшейту

Қыркүйек

Әдіскер

Онлайн ресурстарды пайдалану кеңейеді


3. Жастардың азаматтық белсенділігін арттыру

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

«Адал ұрпақ», «Жас қыран», «Жас Ұлан» ұйымдары жұмысын жандандыру

Жыл бойы

Тәрбие ісі меңгерушісі

Оқушылардың патриоттық белсенділігі артады

Мектеп парламенті сайлауын ұйымдастыру

Қыркүйек

ТІМ

Оқушылардың өзін-өзі басқаруы дамиды

Волонтерлік жобалар (Қамқорлық айы, экосағат)

Ай сайын

Сынып жетекшілер

Қоғамдық жауапкершілік қалыптасады

Дебат клубы, пікірсайыс турнирлері

Ай сайын

Тәрбие ісі, қазақ тілі мұғалімдері

Сыни ойлау дағдылары дамиды


4. Білім беру менеджментінің сапасын жақсарту

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Күтілетін нәтиже

Басқарушылық кадрлар үшін тренинг: “Білімдегі өзгерісті басқару”

Қазан

Директор

Басқару мәдениеті артады

Мектептің KPI жүйесін енгізу

Қараша

Директор

Нәтижеге бағытталған менеджмент қалыптасады

PDSA циклын педагогикалық кеңесте қолдану

Тоқсанына 1 рет

Директор орынбасарлары

Мәселе шешудің тиімді моделі енгізіледі

Мектепішілік мониторинг жүйесін автоматтандыру

Жыл бойы

Әдіскер

Мәліметтерді талдау жылдамдығы артады


5. Біртұтас тәрбие бағдарламасын жүзеге асыру

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

Тәрбиенің 8 бағыты бойынша жылдық жоспар әзірлеу

Қыркүйек

ТІМ

Тәрбиелік жұмыс жүйеленеді

«Отбасы – мектеп – қоғам» үштік одағы жобасы

Жыл бойы

ТІМ, сынып жетекшілер

Ата-ана белсенділігі артады

Ұлттық құндылықтар апталығы

Тоқсанына 

1 рет

Сынып жетекшілер

Оқушыларда құндылықтық бағдар қалыптасады

Қауіпсіз мектеп жобасы

Жыл бойы

Директор, әлеуметтік педагог

Оқушылардың қауіпсіз мінез-құлқы қалыптасады


6. Білім сапасын бағалау

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

Қалыптастырушы бағалау бойынша коучинг

Қыркүйек

ӘБ жетекшілері

Мұғалімдердің бағалау сауаттылығы артады

БЖБ, ТЖБ нәтижелерін талдау және түзету жұмыстары

Тоқсанына 1 рет

Әкімшілік

Білім алушылардың прогрессі бақыланады

Пәндік олимпиада қорытындылары бойынша аналитика

Жыл бойы

Әдіскер

Дарынды оқушылармен жұмыстың сапасы артады

«Білім сапасы мониторингі» платформасын енгізу

Қазан

Әдіскер

Есептілік автоматтандырылады


7. Педагогтерді әдістемелік сүйемелдеу

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

Әдістемелік апталықтар өткізу

Тоқсанына 1 рет

ӘБ жетекшілері

Педагогтердің тәжірибе алмасуы жүреді

Lesson Study зерттеу сабақтары

Жыл бойы

ӘБ

Сабақ сапасы артады

Менторинг (жас мамандарға)

Жыл бойы

Тәлімгерлер

Жас педагогтердің кәсіби бейімделуі

Ашық сабақтар, шеберлік сағаттары

Ай сайын

Мұғалімдер

Тиімді әдістер таралады


8. Мұғалімдердің зерттеу дағдысын қалыптастыру

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

Ғылыми-тәжірибелік семинар: “Мектептегі шағын зерттеулер”

Қазан

Әдіскер

Педагогтердің зерттеушілік мәдениеті қалыптасады

Action Research жобаларын ұйымдастыру

Жыл бойы

ӘБ жетекшілері

Сабақты жақсартуға бағытталған зерттеулер жүргізіледі

Мұғалімдерге арналған ғылыми мақала жазу курстары

Қараша

Әдіскер

Педагогтердің ғылыми сауаттылығы артады

Педагогтердің зерттеу жұмыстарының мектепішілік көрмесі

Мамыр

Директор орынбасары

Зерттеу нәтижелері жинақталады


9. Цифрлық технологияларды енгізу

Іс-шара

Мерзімі

Жауапты

Нәтиже

Цифрлық педагог портфолио жүйесін енгізу

Қазан

Әдіскер

Педагогтің дамуы цифрлық түрде бақылауда

BilimLand, Kundelik, Plickers, Quizizz бойынша тренинг

Ай сайын

Әдіскер 

Сандық білім ресурстарын пайдалану артады

Сабақтарға AR/VR технологияларын енгізу

Жыл бойы

Пән мұғалімдері

Интерактивтік оқыту кеңейеді

Электронды құжат айналымына толық көшу

Желтоқсан

Директор

Қағазбастылық азаяды